مرکز بهداشت شرق

موضوع امسال « فشارخونتان را اندازه گیری و آن را کنترل کنید تا عمر طولانی تری داشته باشید »

«Measure your blood Pressure, Control it, live longer»

 

روز جهانی فشارخون -26 مهر 1399(17 اکتبر 2020)

طبق مطالعه بار جهاني بيماري ها، فشارخون بالا خطر مهم  مرگ و ناتواني در دنياست. يكي از موانع مهم در كنترل مؤثر فشارخون بالا عدم اطلاع مردم از بالا بودن ميزان فشارخون خودشان است. در حالی که اقدامات ساده اي براي ادغام ارزيابي معمول فشارخون در ارائه خدمات بهداشتی درمانی، مدارس، دانشگاه ها و محل هاي كار، جامعه و نيز تمام جوامع، وجود دارد که مي تواند نقش مهمي در شناسایی و درمان این بیماری داشته باشد.. 

این روز در سرا سر دنیا توسط اتحادیه جهانی فشارخون بالا (World Hypertension League(WHL)) که یک سازمان بهداشتی است و با حدود 100 انجمن و جامعه مرتبط با فشارخون در سرا سر دنیا همکاری دارد، مطرح شده است. این روز در ابتدا در 14 ماه می سال 2005 میلادی برای گسترش آگاهی در خصوص بیماری فشارخون بالا، راه های پیشگیری از آن، شناسایی و کنترل آن پایه گذاری شد. اما از سال 2006 م در روز 17 ماه می برگزار گردیده است و فرصتي براي تاكيد بر ارتقاء و بهبود پيشگيري و كنترل فشارخون بالا فراهم مي كند. قصد از مطرح کردن این موضوعات بهداشتی نه تنها افزایش آگاهی از فشارخون بالا بلکه سایر عوامل مرتبط در بروز فشارخون بالا و را ه های پیشگیری از آن بوده است.   امسال به علت پاندمی بیماری کووید 19، اتحادیه جهانی فشارخون بالا اطلاع رسانی کرده است که این روز تا 17 اکتبر 2020 به تعویق خواهد افتاد. موضوع روز جهانی فشارخون 2020 "فشارخونتان را اندازه گیری و آن را کنترل کنید تا عمر طولانی تری داشته باشید" است. این موضوع بر افزایش آگاهی در خصوص فشارخون بالا در تمام جمعیت ها در سراسر دنیا تکیه دارد. هر ساله موضوع متفاوت بوده است.

 

چرا روز جهانی فشارخون بالا برگزار می شود؟

طبق آمار، حدود 3 نفر از هر ده نفر بزرگسال در سراسر دنیا از فشارخون بالا رنج می برند. تقریبا" 1.8 میلیارد نفر در دنیا فشارخون بالا دارند که 50 % از آن ها کاملا" از وضعیت خود بی اطلاع هستند و بعضی از آن هایی هم که از وضعیت خود مطلع هستند، هیچ اقدام درمانی دریافت نمی کنند. همچنین می گوید که در افراد با فشارخون بالا، خطر سکته مغزی چهار برابر بیشتر و خطر سکته قلبی (حمله قلبی) دو برابر بیشتر از افرادی است که دارای فشارخون طبیعی هستند. به این جهت در سال 2002، این بیماری توسط سازمان جهانی بهداشت در گزارش سلامت جهانی به عنوان قاتل خاموش نامیده شد.

روز جهانی فشارخون بالا هر سال با استفاده از یک موضوع خاص سال که توسط اتحادیه جهانی فشارخون بالا انتخاب می شود، برگزار می شود تا این بسیج را در سطح بین المللی اثر بخش تر کند.

این روز در واقع یک واقعه آموزشی برای ترویج پیشگیری از افزایش فشارخون است و هدف آن افزایش آگاهی در خصوص شرایط و مسائل حول و حوش فشارخون بالا است. آگاهی از فشارخون بالا به علت تعداد مرگ های مرتبط با  حمله های قلبی، بیماری کلیوی و سکته های مغزی همراه با آن بنظر بسیار مهم و حیاتی است. که بخش مهمی از آن به فقدان آگاهی در باره فشارخون بالا در میان جامعه عمومی مرتبط است و اتحادیه جهانی امیدوار است آن را تغییر دهد.

این بیماری براحتی با یک اندازه گیری ساده فشارخون در خانه یا مراکز درمانی با استفاده از دستگاه فشارخون، قابل تشخیص و بدنبال آن قابل درمان و کنترل است. مهم ین است که كساني كه فشارخون آن ها اندازه گیری شده است از میزان فشارخون خود و مفهوم آن مطلع شوند و افرادی كه فشارخون بالا دارند، برای ارزیابی بیشتر و درمان از طریق ارجاع به پزشکان و مراقبت های باليني ارتباط داده شوند.

اتحادیه جهانی فشارخون بالا توصیه کرده است که فشارخون در جمعیت عمومی و جمعیت مبتلا به فشارخون بالای بدون عوارض باید کمتر از 90/140 میلی متر جیوه باشد، و برای بیماران دیابتی و کلیوی مزمن باید کمتر از 80/130 میلی متر جیوه باشد.(قابل ذکر است که در اصلاحیه بیانیه JNC8 برای افراد دیایتی و بیماران کلیوی هدف کنترل فشارخون مانند سایر افراد کمتر از 90/140 میلی متر جیوه و در سالمندان 60 سال و بالاتر کمتر از 90/150 میلی متر جیوه در نظر گرفته شده است.)

 

موضوع(تم) روز جهانی فشارخون

از سال 2014 تا 2018 میلادی سالانه به مدت 5 سال این پویش با موضوع یکسان «از مقدار فشارخون خود مطلع شوید»، برای توسعه برنامه هايي براي غربالگري فشارخون و شناسايي بيماران مبتلا به فشارخون بالا، تكرار شد.

امسال برای روز جهانی فشارخون که مصادف با 26 مهر 99 است، این موضوع شامل « فشارخونتان را اندازه گیری و آن را کنترل کنید تا عمر طولانی تری داشته باشید» یا « فشارخونت را اندازه بگیر، آن را کنترل کن و طولانی تر زندگی کن»  تعیین شده است. لذا در این روز توصیه می شود ، همه فشارخون خود را اندازه گیری کنند و اطلاعات خود را در باره فشارخون بالا افزایش دهند و اقدامات لازم برای درمان و کنترل فشارخون انجام دهند، تا سلامت بمانند و عمر طولانی تری داشته باشند.

بیماری فشارخون بالا به علت بی علامت بودن یک قاتل خاموش است. فشارخون بالا با پرفشاری خون سبب عوارض مختلفی در بدن می شود و ممکن است به خطر بزرگتری مانند سکته قلبی و مغزی، بیماری کلیوی، اختلالات چشمی ، کماء، یا حتی مرگ منجر شود. در مجموع این شرایط اولین علت بار بیماری در کشورهای توسعه یافته در دنیا است. این بدین معنی است که فشارخون بالا اثر زیادی بر هزینه مراقبت های بهداشتی و میزان مرگ در دنیا دارد. در حالی که فشارخون می تواند به سادگی در جامعه یا در مراکز بهداشتی درمانی با استفاده از دستگاه فشارسنج اندازه گیری و بموقع شناسایی شود.

طبق آمار، از هر 10 نفر، 3 نفر از فشارخون بالا در دنیا رنج میبرند. تقریبا" 1.8 بیلیون نفر از مردم جهان از فشارخون بالا رنج می برند و حدود 50 % آنها کاملا از وضعیت خود بی خبرند و بعضی از آنهایی هم که مطلع هستند هیچ دارویی دریافت نمی کنند. اطلاع از میزان فشارخون ممکن است زندگی افراد را نجات دهد. فشارخون بالا یک وضعیت تهدید کننده زندگی است که منجر به حمله قلبی یا سکته مغزی می شود. لذا باید آگاهی جامعه در این خصوص را با روش های مختلف بالا برد. براي پيشگيري از اين بيماري و مرگ ناشی از آن ها راهبرد ها و راهکارهای زيادي اندیشیده شده است و عقاید، و طرح های زیادی برای رفع این مشکل در هر کشور وجود دارد. یکی از این راه ها برگزاری بسیج های اطلاع رسانی و آموزشی است که راهنمایی برای طراحی و اجرای فعالیت هایی در طول سال است.

 

بعضی از اهداف برگزاری بسیج سالانه این روز در زیر توضیح داده شده است:

-برانگیختن عموم جامعه برای اندازه گیری منظم فشارخون خود حداقل سالی یک بار

-تشویق افراد دارای فشارخون بالا در سطح جهانی برای مراجعه به پزشک خود برای اندازه گیری منظم فشارخون و درمان صحیح آن

-تشویق و ترغیب عموم افراد خصوصا" جوانان برای حفظ وزن طبیعی، سطح کلسترول خون طبیعی، فشارخون طبیعی، شیوه زندگی سالم، مصرف غذای سالم، فعالیت بدنی منظم و غیره.

-تشویق افراد به ترک عادات و رفتارهای بد مانند نوشیدن الکل، بی تحرکی و تنبلی، رژیم غذایی چرب ، رژیم غذایی تند و غذاهای سرخ کرده ، مصرف دخانیات، چاقی ، اضافه وزن و غیره.

-تشویق افراد برای معاینه منظم سلامتی و فشارخون خود با فراهم کردن شرایط، امکانات و محیط های مناسب برای آنها از طریق بسیج های اندازه گیری فشارخون رایگان.

-آگاه کردن عموم افراد در خصوص فشارخون، فشارخون بالا، عوارض آن، نحوه حفظ فشارخون و وزن طبیعی و شیوه زندگی سالم.

-تشویق تمام پزشکان به اندازه گیری فشارخون در هر مراجعه بیماران و ارائه خدمات درمانی صحیح و پیگیری و مراقبت منظم بیماران خود.

-آگاه کردن مردم در خصوص اینکه این بیماری مزمن است و نیاز به حفظ شیوه و عادات زندگی سالم برای تمام دوران زندگی دارد.

-ترویج و ترغیب برای شناسایی بموقع، پیشگیری و کنترل فشارخون شریانی در جمعیت های آسیب پذیر.

 

چگونه روز جهانی فشارخون بالا برگزار می شود

هر سال در این روز برای افزایش آگاهی عموم جامعه در باره فشارخون بالا اقداماتی از طریق اجرای فعالیت ها و برنامه های متنوع انجام می شود. بعضی از فعالیت هایی که می تواند برای برگزاری این بسیج سازماندهی شوند، شامل فوروم عمومی ، مناظره در خصوص فشارخون بالا، ارائه مقالات در رسانه های عمومی، توزیع بنرها و پوستر ها در مدارس، دانشگاه ها و سایر موسسات آموزشی، بحث و گفتگو، برگزاری مسابقات در مدارس و دانشگاه ها، توزیع پیام هایی از طریق رسانه های همگانی مانند کانال های تلویزیون و رادیو و موارد زیادی از سایر فعالیت ها هستند.

به علت شرایط بحران بیماری کووید 19 امسال توصیه می گردد از روش ها و کانال های مجازی استفاده شود.

وبینار ها نیز می تواند برای متخصصین و برای گفتگو در خصوص مشکلات رایج فشارخون بالا در سطح ملی و بین المللی و در خصوص اقدامات جدید و ساده تر پیشگیری و کنترل افراد مبتلا به فشارخون بالا برگزار گردد.

 

انواع فشارخون بالا

فشارخون بر اساس عوامل ایجاد کننده آن به دو نوع تقسیم می شود فشارخون بالا ی اولیه و ثانویه:

فشارخون اولیه : فشارخون اولیه شایعتر است  گرچه علت آن ناشناخته است. به عنوان فشارخون بالای اساسی هم نامیده میشود. اغلب افراد بزرگسال دارای فشارخون بالا در این گروه قرار می گیرند. به نظر میرسد ترکیبی از عوامل ژنتیک، رژیم غذایی، شیوه زندگی و سن در بروز این بیماری نقش داشته باشند. عوامل شیوه زندگی شامل مصرف دخانیات، مصرف الکل، استرس، اضافه وزن، مصرف زیاد نمک و کم تحرکی است.

فشارخون بالا می تواند ناشی از عوامل چندگانه باشد از جمله حجم پلاسمای خون و فعالیت هورمون هایی که حجم و فشار خون را تنظیم می کنند. هم چنین توسط عوامل محیطی مانند استرس و کم تحرکی تحت تاثیر قرار می گیرد.

فشارخون ثانویه: این نوع فشارخون چند دلیل اختصاصی دارد و عارضه یک مشکل دیگر است. اگر فشارخون بالا به علت سایر شرایط یا بیماری ایجاد شود به آن نوع ثانویه می گویند. علت فشارخون ثانویه  آسیب های کلیوی، فعالیت بیش از حد غدد فوق کلیوی، دیابت، فئوکروموسیتوم (سرطان غده آدرنال)، سندروم کوشینگ، اختلال غدد تیروئید و هیپر تیروئیدی، وقفه تنفسی در خواب، تومور ها، داروهای تفریحی، ، کوارکتاسیون آئورت، شرایط مربوط به بارداری، افزایش بیش از حد لازم  یا مصرف غلط دارو، مصرف الکل، مصرف غذاهای ناسالم و ........... هستند.

فشارخون بالا بدون علامت است اما بتدریج منجر به چندین بیماری یا عارضه مانند بیماری کلیوی، بیماری قلبی و ...... می شود،  که زمانی این بیماری علائم دار می شود که این عوارض تظاهر می کنند.

 

عوارض و درمان فشارخون بالا

موضوع روز جهانی فشارخون 2020 "فشارخونتان را اندازه گیری و آن را کنترل کنید تا عمر طولانی تری داشته باشید" است. امروزه در اغلب زندگی های پر مشغله افراد برای خودشان وقت نمی گذارند و از استرس و تنش رنج می برند که بعدها منجر به مشکلات بیماری فشارخون بالا می شود. فردی که از بیماری فشارخون بالا رنج می برد به سلامت خود آسیب می رساند و قادر نیست بر روی کارهای روزانه خود بطور صحیح تمرکز کند. افراد در انجام چندین نوع از فعالیت ها بطور همزمان دچار مشکل می شوند.

فشارخون می تواند از طریق رژیم غذایی تنظیم شود، شیوه زندگی غلط سبب فشارخون بالا می شود. فعالیت بدنی بطور منظم  باید انجام شود. طبق راهنماهای پیشنهاد شده توسط پزشکان افرادی که از بیماری فشارخون بالا رنج می برند باید حداقل 150 دقیقه فعالیت بدنی متوسط یا 75 دقیقه فعالیت شدید انجام دهند. افراد باید حداقل 5 روز در هفته فعالیت کنند، مثلا می توانند پیاده روی، دویدن آهسته ، دوچرخه سواری یا شنا کنند. دارو نیز به کاهش فشارخون کمک می کند، باید از راه هایی استفاده کنند که استرس های قابل پیشگیری را بتوانند مدیریت کنند.

همانگونه که میدانید این بیماری ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. اما می تواند به دستگاه گردش خون( قلب و عروق) و اعضای داخلی مانند کلیه آسیب برساند. هم چنین فشارخون بالا سبب عرق کردن، اضطراب، مشکلات خواب می شود و در زمان فشارخون بحرانی ، فرد ممکن است سردرد و خونریزی از بینی را تجربه کند.

گرچه در فشارخون بالای شدید علائم سردرد، خواب آلودگی، طپش قلب، تاری دید، خستگی، سرگیجه، گیجی، احساس زنگ زدن در گوش، تنفس مشکل، ضربان قلب نا منظم نشان داده شده است که حتی ممکن است منجر به کماء شود.

این بیماری هم چنین یک بیماری ارثی است که می تواند از والدین مبتلا به بیماری فشارخون بالا یا دارای سابقه دیابت، چاقی، مصرف دخانیات، کم تحرکی، مصرف زیاد الکل ، مصرف داروهای جلوگیری از بارداری و ....به کودکان منتقل شود. عوارض آن شامل آترواسکلروز است که به معنی باریک شدن شریان ها است. فشارخون بالا به مدت طولانی سبب ایجاد آترواسکلروز در محلی می شود که تشکیل پلاک منجر به تنگی عروق می شود. این وضعیت منجر به نارسایی قلبی، حمله قلبی، آنوریسم(که یک برآمدگی در دیواره شریان است و می تواند پاره شود) و سبب خونریزی شدید، نارسایی کلیه، سکته مغزی و غیره شود.

 

چگونه آگاهی از فشارخون بالا را افزایش دهیم؟

طبق نظر اتحادیه جهانی فشارخون، دو جزء مهم برای افزایش آگاهی از بیماری فشارخون بالا وجود دارد:

-اول برپایی برنامه غربالگری اجتماعی با ظرفیت بالا برای تشخیص فشارخون بالا در افراد در معرض خطر است.

-دوم ترویج اندازه گیری معمول توسط کارکنان بهداشتی درمانی در تمام کلینیک ها است.

هدف اصلی برگزاری مناسبت این روز ترویج آگاهی عمومی از فشارخون بالا و تشویق شهروندان کشورها برای پیشگیری و کنترل این قاتل خاموش است.

 

حقایقی در خصوص فشارخون بالا

-فشارخون طبیعی کمتر از 80/120 میلی متر جیوه است. اما فشارخون بالا بیشتر از 90/140 میلی متر جیوه است.

-فشارخون بالا شرایطی است که بطور دائمی فشار خون در شریان بالا است.

-فشارخون بالا معمولا" هیچ علامتی ندارد.

-زنان و اقلیت ها با خطرات بیشتری مواجه هستند.

-دو نفر از هر 5 نفر در منطقه مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت مبتلا به فشارخون بالا هستند.

-عوامل رفتاری و مرتبط با شیوه زندگی افراد را در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به فشارخون بالا قرار می دهند. این عوامل شامل مصرف زیاد نمک(سدیم)، اضافه وزن و عدم تحرک کافی و نیز مصرف دخانیات است.

-فشارخون بالا ممکن است سبب دمانس(کاهش عملکرد شناختی) شود.

-اساسا" فشارخون بالا، سبب مشکلات گوناگون مانند حمله قلبی و سکته مغزی می شود.

-فشارخون بالا همچنین به عنوان یک قاتل خاموش، اپیدمی مدرن نامیده می شود.

-بیماری فشارخون بالا سبب عوارض شدید و نیز افزایش خطر بیماری قلبی، سکته مغزی و مرگ می شود.

-علت های حاد فشارخون بالا شامل استرس است اما می تواند بدون علت هم رخ دهد یا به علت بیماری های زمینه ای مثل بیماری کلیوی ایجاد شود. شیوه زندگی نیز مسئول فشارخون بالاست.

-اگر فشارخون بالا اگر بدون درمان باقی بماند یا کنترل نشود، حمله قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات بوجود می آیِد.

-طبق اعلان سازمان جهانی بهداشت، رشد صنایع غذاهای فرآروی شده، بر روی میزان نمک مصرفی در رژیم غذایی سراسر دنیا تاثیر گذاشته و این مسئله در بیماری فشارخون بالا نقش دارد.

-طبق مطالعه بار بيماري هاي سازمان جهاني بهداشت ، فشارخون بالا عامل خطر عمده مرگ و ناتواني در سطح جهان است .

 

افزايش فشارخون علت 4/9 ميليون مرگ و 162 ميليون سال هاي از دست رفته در سال 2020 است. 

-تقريبا" 4 نفر از هر 10 نفر فرد بزرگسال بالاي 25 سال مبتلا به فشارخون بالا هستند و در بسياري از كشورها يك نفر از هر 5 نفر پيش فشارخون بالا دارند.

-تخمين زده مي شود در افرادي كه تا سن 80 سال زندگي مي كنند ، از هر 10 نفر 9 نفر مبتلا به فشارخون بالا مي شوند.

-نيمي از بيماري مرتبط با فشارخون بالا، در افراد با مقادير بالاتر فشارخون حتي در محدوده طبيعي ،رخ مي دهد.

عوامل رفتاري نقش مهمي در افزايش فشارخون بازي مي كنند:

-تخمين زده مي شود رژيم غذايي ناسالم به نيمي از فشارخون بالا مرتبط است.

-حدود 30 % فشارخون بالا به افزايش مصرف نمك و حدود 20 % به رژيم غذايي با پتاسيم كم(ميوه و سبزي كم)مرتبط است.

-فعاليت بدني به 20 % از فشارخون بالا مرتبط است.

-چاقي به 30 % از فشارخون بالا مرتبط است.

-مصرف زياد الكل نيز سبب فشارخون بالا مي شود.

-عدم مصرف دخانيات خصوصا" براي افراد داراي فشارخون بالا مهم است.

-اغلب افراد از اين كه فشارخون آن ها بالا ست ،از بيماري خود مطلع نيستند.

-نسبت مهمي از افرادي كه از بيماري فشارخون خود مطلع هستند، بدون درمان باقي مي مانند و حتي اگر تحت درمان باشند ،نسبت زيادي  تحت كنترل نيستند.

-غربالگري فشارخون بالا راحت است، اما فقط حدود 50 % بزرگسالان مبتلا به فشارخون بالا از شرايط خود مطلع هستند.

-شيوه زندگي مؤثر و درمان هاي دارويي وجود دارند كه مي توانند فشارخون بالا را در اغلب افراد كنترل كنند.

 

پیام های روز جهانی فشارخون

 

 10 علت اول مرگ در کل جمعیت در سال 1395به ترتیب: سکته قلبي، سکته مغزي، دیابت، بيماري هاي قلبي ناشي از فشار خون، حوادث مربوط به حمل و نقل، ساير بيماري هاي قلبي، سرطان معده، ساير بيماري هاي دستگاه تنفسي، پنوموني و بيماريهاي مزمن ريه و برنش ( قلبي_ ريوي) بوده است.

• حدود 43.89 % مرگ ها در سال 1395 به علت بیماری های قلبی عروقی بوده است.(سیمای مرگ1395)


• حدود41.2 % بیماران مبتلا به فشارخون بالای 18 تا 65 سال  (50.6 % مردان و 33.7 % زنان)از ابتلاء به بیماری فشارخون خود آگاهی ندارند.(STEPs 1395)


• فقط 29.8 درصد افراد مبتلا به بیماری فشارخون بالا درمان دریافت می کنند(30.7 % در شهر و 27.5 % در روستا) .(STEPs 1395)


• فقط 29.8 درصد افراد مبتلا به بیماری فشارخون بالا درمان دریافت می کنند(23.5 % مردان و 35.5 % زنان) .(STEPs 1395)


• طی سال های 1385 الی 95 روند ناآگاهی و ابتلا به بیماری کاهش یافته است اما همچنان بالای 40 % مبتلایان از ابتلا خود آگاهی ندارند. .(STEPs 1395)


• عدم آگاهی از ابتلا به فشارخون بالا در افراد 18 تا 65 سال در شهر و روستا مشابه است. .(STEPs 1395)


• عدم آگاهی از ابتلا به فشارخون بالا در افراد کمتر از 25 سال، بیشتر است. .(STEPs 1395)


• عدم آگاهی از ابتلا به فشارخون بالا در افراد 18 تا 65 سال، در مردان مبتلا، بیشتر است. .(STEPs 1395)


• مصرف روزانه دخانیات در کل افراد 18 تا 64 سال 10.1 %( در افراد 18 تا 24 سال 2.3 % ، در افراد 25 تا 59 سال ، 11.4 % و در افراد 60 تا 65 سال، 9.8 % بوده است. .(STEPs 1395)


• در افراد 18 تا 64 سال، مصرف مناسب میوه 17.2 %، مصرف مناسب سبزیجات 42.1 %، مصرف مناسب میوه و سبزیجات 10.7 %، مصرف مناسب ماهی 9.8 %، استفاده از نمک پاش 40.3 %، مصرف فست فود ها 12.8 %، کم تحرکی 56.4 %، بوده است. .(STEPs 1395)


• در افراد 18 تا 64 سال، بروز سکته قلبی در سال گذشته 1.5 %، بروز سکته مغزی 0.7 % ، بروز سکته قلبی و مغزی 1.9 % بوده است.


• در ایران، تقریبا" یک نفر از از هر پنج نفر افراد 18 سال و بالاتر به فشار خون بالا مبتلا هستند.


• فشار خون سيستول(حداكثر) کمتر از 120 و فشارخون دياستول كمتر از 80 ميلي متر جيوه فشار خون طبيعي محسوب مي‌شود.


• فشار خون بالا يكي از دلايل اصلی بروز بیماری­ قلبی-عروقی است.


• بیش از نيمي از سکته­ها و نیمی از بیماری­های قلبی-عروقی بدليل فشارخون بالا است.


• فشار خون بالا به‌علت ایجاد سکته­ها و حملات قلبی، بزرگ­ترین علت مرگ در دنیاست.


• از هر 8 مرگ در دنيا يك مرگ مربوط به فشارخون بالا است.


• فشارخون بالا سومين عامل كشنده در دنيا است.

· فشار خون بالا در صورتی‌که کنترل نشود، به رگ­های مغز، قلب، کلیه و چشم آسیب می­رساند.

• چاقی و اضافه وزن، فشار خون بالا، فعالیت بدنی ناکافی، چربی خون بالا، چهار عامل خطری هستند که بالاترین نسبت بار بیماری­ها(سالهای از دست رفته به علت مرگ و ناتوانی) را تشکیل می­دهند.


• با بالا رفتن سن افراد به دليل كاهش عملكرد كليه‌ها، ناتواني در دفع نمك بدن، سفت شدگي ديواره رگ‌ها و افزايش وزن بدن، فشار خون افزايش مي‌يابد.


•  نیمی از جمعیت ایران بیش از میزان مورد نیاز خود غذا می­خورند.


•  در افراد 18 سال  و بالاتر، اگر فشار خون سيستول(حداكثر) 140 ميلي مترجيوه و بالاتر و فشارخون دياستول 90 ميلي متر جيوه و بالاتر باشد، فشار خون بالا محسوب مي‌شود.


• در افراد مبتلا به بيماري قند يا بیماری مزمن کلیه، فشار خون سيستول(حداكثر) 140 ميلي مترجيوه و بيشتر و فشارخون دياستول 90 ميلي متر جيوه و بيشتر، فشار خون بالا محسوب می­شود.


• در سنین بین 40 تا 70 سال، بالا رفتن فشار خون سيستول (حداكثر) به اندازه 20 میلی متر جیوه یا افزایش فشارخون دياستول(حداقل) به اندازه 10 میلی مترجیوه، فرد را دو برابر در معرض خطر عوارض ناشي از فشار خون بالا قرار می دهد.


• فشار خون دياستول(حداقل) مساوی یا بالاتر از 90  ميلي متر جيوه علي‌رغم داشتن فشارخون سيستول(حداكثر)طبيعي مثلا 120 ميلي متر جيوه ، فشارخون بالا محسوب مي‌شود.


• بالا بودن به تنهايي هريك از میزان هاي فشار خون سيستول(140 میلی متر جیوه و بالاتر)و دياستول(90 میلی متر جیوه و بالاتر)، فشارخون بالا محسوب مي‌شود .


• احتمال ابتلا  به بيماري فشار خون بعد از 55 سالگی حتي در افرادي كه تا  قبل آن سن، فشار خون بالا نداشته‌اند، خيلي زياد است.


• افرادي كه فشار خون سيستول(حداكثر) آن‌ها بین 120 تا 139 ميلي متر جيوه است یا فشار خون دياستول(حداقل) آن‌ها بین 80 تا 89 ميلي متر جيوه است ، در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا هستند.

به دلايل مختلف در طول روز ميزان  فشار خون ممكن است تغيير كند اين دلايل عبارتند از:

•  در طول خواب فشار خون کاهش مي‌يابد.


•  فعالیت فکری توام با اضطراب و فعالیت های جسمی در فشار خون موثر هستند.


•  در طول شب فشار خون در افراد سالخورده و بیماران  مبتلا به ديابت کمتر است.


•  مصرف سیگار در دراز مدت، باعث افزایش فشار خون می‌شود.


•  كم‌خوابي، فشار خون را افزایش می‌دهد.

علت‌هاي ایجاد فشار خون بالا عبارتند از :

• ارث: در صورت ابتلاي يكي از اعضاي خانواده به فشار خون بالا، احتمال ابتلای ساير اعضای خانواده زياد است.


• سن: با افزايش سن احتمال بروز فشار خون بالا بیشتر می­شود.


•  چاقی: افرادی که وزن بالاتر از حد طبیعی دارند، شانس بیشتری برای ابتلا به فشار خون بالا دارند


•  فعالیت بدنی کم


•  مصرف الکل


•  مصرف زياد نمک


•  قرص‌هاي ضدبارداری­های خوراکی: بانوانی که از قرص ضدبارداری خوراکی استفاده می­کنند، احتمال بیشتری برای ابتلا به فشار خون بالا دارند مخصوصاً اگر همزمان سیگار بکشند.


•  جنس: تا سن 45 سالگی، فشار خون بالا در مردان شایع­تر است. در 45 تا 54 سالگی خطر در دو جنس برابر است. بعد از 54 سالگی، خطر ابتلا به فشار خون بالا در زنان بیشتر می­شود.


• ابتلا به بيماري‌هاي دیابت، بيماري مزمن کلیه، تیروئید، غدد فوق­کلیه یا چربی خون بالا، احتمال بروز فشار خون بالا را بیشتر می­کند.

• تنها راه تشخيص فشار خون بالا، اندازه گيري فشار خون است.


• با يك‌بار اندازه گيري فشار خون، نمي‌توان فشار خون بالا را تشخيص داد.


• در افرادي‌كه فشارخون طبيعي دارند حداقل هرسال يكبار بايد فشارخون خود را كنترل كنند.


•  اگر ميزان فشار خون بالاتر از ₁₁₀/¹⁸⁰ ميلي متر جيوه باشد باید هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کرد.

 

برای اندازه گیری صحیح فشار خون رعايت نكات زير ضروري است: 

•  15 دقیقه قبل از اندازه گیری فشار خون، سیگار یا چای و یا قهوه استفاده نشود.


•   بهتر است اندازه گيري فشار خون از دست راست و در وضعیت نشسته روي صندلي و با تكيه گاه مناسب براي پشت و زير پا انجام شود.


•  زير دستي كه قرار است فشارخون از طريق آن اندازگيري شود، داراي تكيه گاه باشد و بطور افقي هم سطح با قلب  قرار گيرد.


•  زانوها  در حال آویزان قرار نگيرند و زير پا تكيه گاه داشته باشد.


•  از دستگاه فشارسنج داراي بازوبند متناسب با دور بازو، استفاده شود.


•  پهناي بازوبند دستگاه فشارخون بايد به اندازه دو سوم درازاي بازو باشد. بنابراين دستگاهي كه براي اندازه گيري فشارخون در كودكان استفاده مي‌شود، كوچكتر از دستگاه بزرگسالان است.


• برخي افراد در زمان ملاقات با پزشک فشار خون بالا دارند اما در منزل فشار خون طبیعی دارند بنابراين اندازه گيري فشارخون در منزل مفيد است.

• افرادي كه در خانواده آنان يكي از اعضا مبتلا به فشارخون هستند، بايد حداکثر سالی یکبار فشار خون آن ها اندازه گيري شود.

• استرس و فشار عصبی بر بالا رفتن فشار خون موثر است.


•  فشار عصبی باعث تنگ شدن عروق می­شود و در نتیجه موجب بالا رفتن موقتي فشار خون می­شود.


• شیوع فشار خون بالا در کودکان کمتر است، اما احتمال ابتلای کودکان نیز به فشارخون بالا وجود دارد.

 فشار خون بالا معمولاً علامتی ایجاد نمی­کند؛ حتی اگر شدید باشد. به­همین دلیل به فشار خون بالا، قاتل خاموش هم می­ گویند.

در برخي موارد فشار خون با علائم زير همراه  است:

· سردرد

· تاری دید

· درد قفسه سینه

· ادرار کردن بیش از یک‌بار در طول شب

 

در صورت وجود علائم زير در فرد مبتلا به فشار خون بالا، بايد بلافاصله به پزشك مراجعه كرد:

 

· درد یا فشار (یا هر دو) روی قفسه سینه

·  احساس سنکوپ و افتادن

·  تنگی نفس

·  احساس ناراحتی روی معده (زیر جناغ)

·  تعریق سرد

· علایم حمله ­ی مغزی: ضعف ناگهانی یا بی­حسی صورت، بازو یا پا در یک طرف بدن؛ کاهش ناگهانی بینایی مخصوصاً در یک چشم؛ به سختی صحبت کردن یا تکلم نامفهوم، سردردهای ناگهانی و شدید؛ سبکی سر؛ ناتوانی در حفظ تعادل و افتادن ناگهانی

· علائم كليوي مانند درد در پایین کمر، ورم کردن دست و پا، افزایش دفعات ادرار، سوزش و ناراحتی هنگام ادرار کردن و وجود خون در ادرار. 

•  با تغییرات ساده در روش زندگی خود مانند داشتن رژیم غذایی مناسب و فعاليت بدني منظم می‌توان از افزایش فشار خون پيشگيري كرد.


•  با كنترل فشار خون مي‌توان از بروز عوارض آن پيشگيري كرد.


• در صورتی  که علیرغم رعایت رژيم غذايي سالم و فعاليت بدني فشارخون بالا کنترل نشود بالا بماند، طبق تجويز پزشك مصرف دارو ضروري است.


•  کاهش چربی و نمک رژیم غذایی، نه تنها به کاهش فشار خون کمک می­کند، بلکه باعث کاهش احتمال بروز بسیاری از بیماری­ها از جمله بيماري قلبي عروقي و ديابت می­شود.

 نمك عامل اصلي افزايش  فشار خون است.

•  حذف نمک از رژيم غذايي از افزایش فشار خون و سكته مغزی به‌طور قابل توجهی پيشگيري مي‌کند.


• اسم علمی نمک، کلرید سدیم است و بر روي برچسب‌هاي مواد غذايي به جاي نمك، سديم درج شده است.


•  براي پيشگيري از فشار خون بالا به ميزان سديم درج شده بر روي برچسب‌هاي بسته‌هاي مواد غذايي دقت كنيم.


• حداکثر  نمك مصرفي روزانه نبايد بيش از یک قاشق چایخوری (2300 ميلي گرم) باشد.


•   معمولا نصف نمك مجاز از طريق غذاهاي آماده و يا بسته بندي تامين مي‌شود.


•  مواد غذایی تهیه کنید که سدیم موجود در آن‌ها کمتر از 150 میلی­گرم در 100 گرم باشد.


• به‌جاي نمك از ادویه­جات و سبزیجات معطر و سركه برای طعم ­دار کردن غذا  استفاده کنیم.

 تغییراتی که می‌توان در رژیم غذایی خود (علاوه بر کاهش چربی و نمک رژیم غذایی) ایجاد کرد:

·  خوردن غذاهای حاوی کلسیم بالا مثل لبنیات کم­چرب

· مصرف غذاهای حاوی پتاسیم بالا مثل موز، پرتقال، گوجه فرنگی، سیب زمینی و کیوی

· مصرف روزانه پنج نوبت میوه و سبزی

· مصرف حداقل دوبار در هفته ماهی و غذاهای دریایی

· مصرف گوشت بدون چربی

· کاهش مصرف قهوه، چاي، نسكافه 

· عدم مصرف و يا محدود كردن مصرف مواد غذایی آماده­ی پرنمک مانند فست فودها، سوسيس، كالباس ترشيجات، چيپس

· زمانی‌که بیرون از منزل غذا می‌خورید حتما درخواست کنید که نمک کمتری در غذایتان بریزند و بخواهید که ریختن نمک غذا به عهده خودتان باشد؛ در این صورت می‌توانید نمک غذایتان را کنترل کنید

· برداشتن نمكدان از سر سفره

· پیروی از یک رژیم غذایی سالم برای همه­ی اعضای خانواده ضروری است؛ بنابراین نياز نيست برای فرد مبتلا به فشار خون بالا غذای جداگانه طبخ شود.

• در صورتي كه فشار خون در اثر بيماري خاصي ايجاد شود، اغلب  بعد از درمان بیماری ، فشار خون بالا نیز کاهش می‌یابد و نیازی به درمان مادام العمر فشارخون نخواهد بود.


• در صورت نداشتن فشار خون خیلی بالا يا  عدم وجود عوارض ناشي از فشار خون مانند آسيب بينايي، كليوي و قلبي، افراد مبتلا به فشارخون مي‌توانند انواع فعاليت‌هاي بدني را  انجام دهند..


• مصرف دارو براي كنترل فشارخون بالا به معنای مجوزی برای خوردن مواد غذایی پرنمک و پرچرب نیست


• مصرف دارو در كنار رژیم  غذايي مناسب براي كنترل فشارخون ضروري است.

 

اقدامات زير براي  برای کنترل فشار خون بالا ضروري است:

· مراجعه منظم به پزشک

· مصرف دارو به‌طور منظم

· رعايت رژيم غذايي مناسب (كم نمك و كم چرب و افزايش مصرف حبوبات، ميوه و سبزي)

· داشتن فعاليت بدني منظم

· عدم مصرف سيگار و الكل

· كنترل وزن

· مصرف ميوه و سبزيجات: در میوه‌ها و سبزیجات وجود ماده اي به‌نام پتاسيم موجب كاهش فشار خون مي شود .

 

فعالیت بدنی می‌تواند فشارخون را کاهش دهد.

•   انجام فعاليت بدني علاوه بر كاهش فشار خون باعث تقويت ماهيچه ها، بهبود سوخت و ساز، كنترل وزن و كاهش بيماري‌هاي مزمن مي‌شود.


•  اگر قبلا" فعاليت بدني نداشته‌ايد، یک‌باره شروع به انجام فعاليت بدني نكنيد. بلكه به آرامي شروع و بتدريج مدت و شدت آن را افزايش دهيد. افراد بالاي 40 سال قبل از شروع فعاليت بدني و ورزش بايد با پزشك مشورت كنند.


•  براي كودكان 2 تا 18 سال داشتن حداقل روزانه 60 دقيقه، فعاليت بدني ضروري است.


•  براي افراد 18سال به بالا، داشتن حداقل فعالیت بدني با شدت متوسط به‌مدت 30 دقیقه، 5 روز در هفته و یا 150 دقیقه در یک هفته توصيه مي‌شود.


•  فعالیت بدنی داشتن به معنای انجام تمرینات سخت ورزشی نیست، بلكه فعاليت‌هايي نظير انجام كارهاي منزل، پياده روي و يا نرمش جزء فعاليت بدني محسوب مي‌شوند و اگر با شدت متوسط انجام شوند اثرات مطلوبی بجا می گذارند.


•  براي بيماران مبتلا به فشار خون انجام فعاليت‌هايي مانند وزنه برداری که به تلاش بیش از حد نیاز دارند توصيه نمي‌شود.


• بهترین نوع فعاليت بدني برای افراد مبتلا به فشارخون بالا، فعاليت‌هايي مانند پیاده روی، دویدن، قایق سواری، طناب زدن ، شنا، اسکی، دوچرخه سواری و استفاده از دوچرخه ثابت است.


•  پیاده روی؛ ارزان‌ترین، مؤثرترین و آسان‌ترين نوع فعاليت بدني است.


•  افراد مبتلا به فشارخون بالا قبل از شروع پیاده روی، بهتر است حركات كششي انجام دهند.

 

اندازه فشارخون خود را بدانید و به خاطر بسپارید!

برای آگاهی از فشار خون خود، هر چه زودتر اقدام کنید.

قاتل خاموش را شناسایی کنید!

نمک و فشارخون

وجود نمک(سدیم) برای بدن ما ضروری است و به طور طبیعی کلیه ها سطح نمک را در بدن  را کنترل می کنند اگر سدیم بدن زیاد باشد کلیه ها آنرا از طریق ادرار دفع می کنند. اما وقتی مصرف نمک بسیار زیاد شد وکلیه ها نتوانند آن را مدیریت کنند نمک وارد جریان خون می شود و با جذب آب حجم خون را افزایش داده و فشار خون را بالا می برد. فشار خون، مقدار فشاری است که به دیواره شریان ها وارد می شود .  به طور مثال شیلنگی که با آن به گلدان ها آب می دهید در نظر بگيريد، زمانی که هیچ آبی در آن جاری نیست، هیچ فشاری روی دیواره آن وارد نمی شود، اما وقتی که آب در قسمتی از شیلنگ  جاری است مقداری فشار به جداره ها وارد می شود و اگر آب در تمام قسمت های آن جاری شود فشار بر دیواره های شیلنگ بسیار بیشتر خواهد بود. درست مثل زماني است كه با زیاد شدن جذب آب به دنبال نمك زیاد در گردش خون ،فشار خون بالا رفته  و نيروي زيادي به جدار شريان وارد میشود.

چگونه فشار خون تغییر می کند؟

بدن از یک نظام پیچیده تنظیم کننده فشار خون برای کنترل فشارخون استفاده می کند. این نظام شامل قلب، کلیه ها، آنزیم ها، هورمونها و سیستم عصبی است. تغییرات فشارخون همیشگی و براساس سطح فعالیت، استرس، زمان و حتی موقعیت بدن است. عوامل سبک زندگی مثل مصرف الکل، قهوه، غذا، دخانیات و استرس می تواند به تغییرات فشارخون بیانجامد.

چندین دسته بندی برای فشارخون بالا وجود دارد  :

- طبیعی

- پیش فشارخون بالا

- مرحله یک فشارخون

- مرحله دو فشارخون 

اگر فشارخون خود را اندازه گیری کردید و بالاتر از طبیعی بود باید روی پایین آوردن فشارخون از طریق تغییر و اصلاح شیوه های زندگی کار کنید و مراقبت پزشکی خود را پیگیری نمایید.

حساسیت به نمک

بعضی از مردم نسبت به نمک حساسیت بیشتری دارند و با مصرف مقداری نمک فشار شان به طور چشمگیر افزایش می یابد، در حالی که در افراد دیگر تغییرات به این شدت نیست. در حدود نیمی از مردم نسبت به سدیم(نمک) حساسند. افراد سالمند، بیماران مبتلا به دیابت بیشتر از بقیه به نمک حساسند. اگر مبتلا به فشارخون بالا هستید با کاهش نمک غذا می توانید فشارخون بالا را کنترل کنید.

پیشنهاد برای مقدار مصرف نمک

عملکرد بدن هر فرد به 500 میلی گرم نمک در هر روز نیاز دارد و معمولا افراد 10 برابر مقدار مورد نیاز در روز نمک مصرف می کنند. مقدار پیشنهادی نمک برای افراد مبتلا به فشارخون بالا حدود 1500 میلی گرم در روز است. هر مقدار کاهش نمک می تواند در کنترل فشارخون بالا موثر باشد.

مقدار نمک مصرفی خود را کاهش دهید.

غذاهای فرآوری شده نمک زیادی دارند و 80 % از نمک مصرفی روزانه از غذاهای فرآوری دريافت ميشود. اگر غذاهای طبیعی مصرف شود و نمک سر سفره را محدود کنیم می توانیم مقدار اضافی نمک را در بدن کاهش دهیم.

غذاهایی که باید اجتناب شود

نمک در بسیاری از غذاهای فرآوری شده وجود دارد. سعی کنید:

-  از غذاهای که خودتان تهیه می کنیدو میوه و گوشت تازه استفاده کنید

- از اضافه کردن نمک به غذا و خوردن خیار شور، سوسیس، کالباس پنیر شور، زیتون شورو غذاهای کنسرو شده پرهیز کنید.

- مقدار نمک غذاهای کنسرو شده را برروی برچسب ها ملاحظه کنید وبعد كنسرو را انتخاب كنيد.

همانطور که اشاره شد عده ای به نمک حساسند و عده ای به اثرات منفی نمک مقاومند. اما از آن جا که نمی توان افراد حساس به نمک را تشخیص داد محدودیت نمک بخشی از درمان تمام بیماران مبتلا به فشارخون بالا است.

برچسب غذایی را بخوانید.

 مقدار نمک بر روی برچسب به شما نشان می دهد که در این غذاهای فرآوری شده چقدر نمک است و مقدار  ديافت روزانه نمک خود را براین اساس تنظیم کنید و از غذاهای که نمک زیاد دارد مثل سوپ های آماده  كه مقدار نمک آن معادل مقدار مجازنمکی است که شما بايد روزانه مصرف كنيد.

غذاهای تازه بخرید

تمام غذاهای فرآوری شده مقدار زیادی از نمک دارند و بخشی از این نمک برای کمک به حفظ تازگی غذا مورد نیاز است. اما قسمت عمده آن غیر ضروری است

انتخاب  میوه های تازه و سبزیجات  تازه به جای نوع فریزر شده می تواند مقدار مصرف نمک روزانه را بیش از 15% کاهش دهد و قیمت آن ها نیز کمتر از غذاهای فرآوری شده است.

نمک دان را از سر سفره بردارید

نمک دان سر سفره یکی از مهمترین راههای دریافت نمک است در بسیاری ازمنازل در حین پخت  به غذا ، نمک می افزایند. با این وجود وقتی غذا به سر سفره میرسد باز هم مقدار زیادی نمک حتی قبل از چشیدن به غذا افزوده  می شود. بهتر است به جای نمک از سبزیجات معطر ادویه های مختلف، طعم دهنده هایی مانند غوره، لیموترش، نارنج و........ استفاده شود. گرد سیر، رزماری، آویشن شوید و فلفل قرمز می توانند جایگزین نمک شود.

 

آیا می دانستید؟

رژیم غذایی غنی از نمک یکی از خطرات مهم سلامتی در سطح دنیا است که سبب بیش از 3 میلیون مرگ زودرس،61 میلیون سال ناتوانی (YLD) و 57 میلیون سال از دست رفته (YLL)در سال 2010  شده است. تخمین زده می شود بیش از 300 میلیون نفر، فشارخون بالای ناشی از رژیم غذایی حاوی نمک زیاد داشته باشند. دریافت نمک زیاد در غذا علاوه بر فشارخون بالا، همراه با سرطان روده، سنگ های کلیه عود کننده، استئوپروز، چاقی و آسیب های کلیوی، قلبی و عروق خونی است. افراد بزرگسال باید کمتر از 5 گرم نمک(2000 میلی گرم سدیم) در روز مصرف کنند. سازمان جهانی بهداشت نشان داده است کاهش نمک رژیم غذایی بهترین راه برای بهبود سلامتی است